Керәшеннәр мәдәнияте турында очерк

Традицияләр арасындагы урын

XVI гасыр урталарыннан башлап берничә гасыр дәвамында керәшеннәр мөселман татарлар арасында чагыштырмача дини аерымлыкта яшәгән. Шул ук вакытта алар рус мәдәнияте белән якынрак аралашкан һәм Идел-Кама буеның фин-угор халыклары белән күптәнге бәйләнешләрен югалтмаган.

Мәдәниятнең төп элементлары буенча керәшеннәр казан татарларына якыная, ләкин аерым төркемнәр килеп чыгышы белән мишәр татарлары белән дә бәйле — бу сөйләшләрдә дә, киемдә дә күренә. Биш этнографик төркем арасындагы аермалар нәкъ шулай формалашкан: һәрберсенең үз тарихы һәм үз үзенчәлекләре бар.

Кием һәм чигү

Тарихи хәле сәбәпле керәшен киеме аны мөселман татарлар киеменнән аеручы үзенчәлекләргә ия. Традицион бизәкнең нигезе — геометрик чигү: ромб, сигез почмаклы розетка, сугылган кырый. Нәкъ шушы мотивлар тезмәсе белешмәлекнең бизәлешенә нигез булган.

Христиан шамаиле

Шамаил — текстлы диварга эленә торган сурәт, татар мәдәниятенә хас, гадәттә ислам белән бәйле жанр. Керәшеннәрдә аның христиан төре барлыкка килгән: татар христиан шамаиле. Бу — турыдан-туры охшашы булмаган үзенчәлекле сәнгать төре һәм традициянең бары тик авылда гына түгел, шәһәр мохитендә дә яшәвен дәвам итүче санаулы элементларының берсе.

Музыка

2008 елдан Татарстан Республикасы хакимияте ярдәме белән төзелгән «Бермәнчек» дәүләт керәшен фольклор ансамбле эшли — дөньяда мондый статустагы бердәнбер коллектив.

Әдәбият

Керәшен сүз сәнгате Казан үзәк керәшен-татар мәктәбеннән үсеп чыккан. Иң танылганы — халык «Яков җырчы» дип атаган XIX гасыр шагыйре Яков Емельянов; аның ике җыентыгы 1879 елда «Стихи на крещёно-татарском языке. Дьякон Я. Емельянов стихлары» дигән гомуми исем белән чыккан.

1915—1929 еллардагы керәшен вакытлы матбугаты тарихы һәм аның 1990 елларда яңаруы «Тарих» бүлегендә бәян ителә.